Przy wyborze ubezpieczenia na życie łatwo zacząć od pytania: ile będzie kosztować polisa? To ważne, ale jeszcze ważniejsze jest ustalenie, ile pieniędzy rzeczywiście potrzebowaliby bliscy, gdyby zabrakło jednej z osób utrzymujących gospodarstwo domowe.

Suma ubezpieczenia nie powinna być przypadkową, okrągłą kwotą wybraną z tabeli. Powinna odpowiadać na konkretne potrzeby: spłatę kredytu, utrzymanie rodziny przez określony czas, edukację dzieci i pokrycie kosztów, które pojawią się bezpośrednio po śmierci ubezpieczonego.

Dla jednej osoby odpowiednią sumą może być 150 tys. zł, a dla innej 700 tys. zł będzie tylko podstawowym zabezpieczeniem. Nie istnieje jedna kwota dobra dla wszystkich. Można ją jednak policzyć w uporządkowany sposób.

Co oznacza suma ubezpieczenia na życie?

Suma ubezpieczenia to kwota wskazana w umowie, na podstawie której ustalane jest świadczenie wypłacane po wystąpieniu określonego zdarzenia.

W podstawowym ubezpieczeniu na życie najczęściej chodzi o świadczenie należne po śmierci osoby ubezpieczonej. Jeżeli suma ubezpieczenia wynosi 400 tys. zł, właśnie taka kwota może zostać wypłacona osobom uposażonym, o ile zdarzenie jest objęte ochroną i spełnione zostały warunki umowy.

Trzeba jednak uważać na sposób prezentowania dodatkowych świadczeń. Polisa może mieć osobne kwoty lub limity między innymi dla:

• śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku,
• poważnego zachorowania,
• niezdolności do pracy,
• pobytu w szpitalu,
• operacji,
• trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Nie należy więc zakładać, że każda pozycja w polisie jest wypłacana w wysokości podstawowej sumy ubezpieczenia. Czasem świadczenie jest określone jako osobna kwota, procent sumy podstawowej albo stawka za każdy dzień pobytu w szpitalu.

Dlaczego wybieranie sumy tylko według składki jest błędem?

Częsty sposób wyboru polisy wygląda tak: klient określa, że może płacić na przykład 100 lub 150 zł miesięcznie, a następnie sprawdza, jaką ochronę otrzyma w tej cenie.

Budżet oczywiście ma znaczenie, ale przy takim podejściu łatwo kupić polisę, która jest wygodna finansowo, lecz nie rozwiązuje właściwego problemu.

Jeśli rodzina ma 350 tys. zł kredytu, dwoje dzieci i jest w dużej mierze zależna od dochodu jednej osoby, suma 100 tys. zł może nie wystarczyć nawet na uporządkowanie najpilniejszych zobowiązań. Polisa formalnie istnieje, ale jej znaczenie dla domowego budżetu jest ograniczone.

Lepsza kolejność jest odwrotna:

1. Najpierw określamy potrzeby rodziny.
2. Obliczamy potrzebną sumę ochrony.
3. Dopiero później porównujemy koszt różnych wariantów.
4. Jeśli składka jest zbyt wysoka, zmieniamy konstrukcję polisy, okres ochrony lub dodatki, zamiast automatycznie obniżać najważniejszą sumę.

• Assistance dla starszego auta – kiedy ma sens i na co uważać przy wyborze
• Autocasco bez pułapek – jak wybrać AC, żeby nie przepłacić i nie zostać bez ochrony
• Co to jest ubezpieczenie? Kompleksowy przewodnik po podstawach ochrony finansowej
• Czy trzeba mieć ubezpieczenie mieszkania przy kredycie? Jakie i dlaczego?
• Czy ubezpieczenie mieszkania działa, jeśli wynajmuję je komuś innemu?

Jak obliczyć potrzebną sumę ubezpieczenia na życie?

Do obliczeń można wykorzystać prosty schemat:

zobowiązania finansowe + brakujący dochód rodziny + ważne przyszłe wydatki + koszty jednorazowe – dostępne oszczędności – posiadane ubezpieczenia

Nie jest to gotowy kalkulator dający jedną obowiązkową odpowiedź. Pozwala jednak sprawdzić, czy wybrana kwota ma związek z rzeczywistą sytuacją.

Krok 1: policz kredyty i pozostałe zobowiązania

Najbardziej oczywistym elementem jest kredyt hipoteczny, ale nie powinien być jedynym uwzględnionym zobowiązaniem.

Warto zebrać aktualne kwoty pozostałe do spłaty:

• kredytu hipotecznego,
• kredytów gotówkowych,
• pożyczek,
• zadłużenia na kartach i limitach,
• rat za samochód lub sprzęt,
• innych zobowiązań obciążających domowy budżet.

Jeżeli celem polisy jest pełne uwolnienie rodziny od zadłużenia, te kwoty trzeba wliczyć do potrzebnej sumy.

W przypadku kredytu hipotecznego można zastosować sumę stałą albo malejącą. Suma malejąca może zmniejszać się wraz ze spłatą kredytu, natomiast stała przez cały okres ochrony pozostaje na ustalonym poziomie.

Trzeba jednak pamiętać, że polisa ustawiona dokładnie na saldo kredytu zabezpiecza przede wszystkim zobowiązanie. Po jego spłacie rodzinie może nie zostać żaden dodatkowy kapitał na bieżące życie.

Więcej o wyborze polisy bankowej i indywidualnej można przeczytać w poradniku: Ubezpieczenie na życie pod kredyt hipoteczny – bankowe vs indywidualne i jak nie przepłacić.

Krok 2: ustal, jakiej części dochodu zabraknie rodzinie

Po śmierci jednej osoby część domowych kosztów nie znika. Nadal trzeba opłacać mieszkanie, żywność, rachunki, szkołę, transport, leczenie i codzienne potrzeby.

Najlepiej sprawdzić, ile pieniędzy ubezpieczona osoba realnie dokłada co miesiąc do gospodarstwa domowego. Nie zawsze będzie to całe wynagrodzenie. Część wydatków może zniknąć, ale wiele pozostanie na podobnym poziomie.

Przykładowo, jeśli po śmierci jednego z małżonków w budżecie brakowałoby około 5 tys. zł miesięcznie, trzyletni bufor dochodowy wynosi:

5 tys. zł x 36 miesięcy = 180 tys. zł

Nie każda rodzina potrzebuje bufora na trzy lata. Jedna może stosunkowo szybko dostosować się do nowej sytuacji, a inna potrzebuje więcej czasu ze względu na małe dzieci, opiekę nad bliskimi, koszty mieszkania albo brak możliwości szybkiego zwiększenia dochodów.

Warto więc odpowiedzieć na pytanie: ile czasu potrzebowałaby rodzina, aby bez gwałtownych decyzji uporządkować swoją sytuację finansową?

Krok 3: uwzględnij potrzeby dzieci

W przypadku rodziny z dziećmi suma ubezpieczenia powinna uwzględniać nie tylko aktualne koszty życia.

Znaczenie mogą mieć również:

• koszty przedszkola lub szkoły,
• zajęcia dodatkowe,
• leczenie i rehabilitacja,
• przyszła edukacja,
• utrzymanie do momentu usamodzielnienia,
• konieczność opłacenia dodatkowej opieki.

Nie trzeba dokładnie przewidywać każdego wydatku przez kilkanaście lat. Warto jednak wyznaczyć osobny kapitał, który nie zostanie od razu wykorzystany na spłatę kredytu i bieżące rachunki.

Istotne jest również zabezpieczenie osoby, która nie osiąga wysokiego dochodu, ale zajmuje się domem i dziećmi. Jej śmierć może oznaczać konieczność opłacenia opieki, transportu, pomocy domowej albo ograniczenia aktywności zawodowej przez drugiego rodzica.

Dlatego ubezpieczenie wyłącznie osoby zarabiającej więcej nie zawsze wystarczająco zabezpiecza rodzinę.

Krok 4: dodaj koszty jednorazowe

Po śmierci bliskiej osoby mogą pojawić się wydatki, których rodzina wcześniej nie planowała.

Do kalkulacji warto dodać rezerwę na:

• organizację pogrzebu,
• pilne opłaty i formalności,
• pomoc prawną lub księgową,
• czasową przerwę w pracy drugiego małżonka,
• przeprowadzkę albo zmianę organizacji życia,
• inne nieprzewidziane koszty.

Nie musi to być największa część sumy ubezpieczenia, ale pominięcie jej może sprawić, że rodzina zacznie korzystać z pieniędzy przeznaczonych wcześniej na kredyt lub utrzymanie dzieci.

Krok 5: odejmij środki, które rzeczywiście będą dostępne

Od wyliczonej kwoty można odjąć oszczędności i istniejące zabezpieczenia, ale tylko wtedy, gdy rodzina będzie mogła faktycznie z nich skorzystać.

Mogą to być:

• oszczędności na rachunkach i lokatach,
• płynne inwestycje przeznaczone na zabezpieczenie rodziny,
• istniejąca indywidualna polisa na życie,
• realna suma z ubezpieczenia grupowego,
• inne środki, które mają zostać wykorzystane w takim scenariuszu.

Nie warto automatycznie odejmować wartości domu, w którym rodzina ma nadal mieszkać, samochodu potrzebnego do codziennego funkcjonowania ani pieniędzy odłożonych na inny niezbędny cel.

Majątek ma znaczenie tylko wtedy, gdy jest dostępny, możliwy do szybkiego wykorzystania i rodzina rzeczywiście zgodziłaby się go sprzedać.

Przykładowe obliczenie sumy ubezpieczenia

Załóżmy, że rodzina ma dwoje dzieci, a jedna z osób jest głównym źródłem dochodu.

Pozostało:

• 320 tys. zł kredytu hipotecznego,
• 180 tys. zł potrzebnego bufora dochodowego na trzy lata,
• 80 tys. zł na potrzeby i edukację dzieci,
• 20 tys. zł rezerwy na koszty jednorazowe.

Łączne potrzeby wynoszą:

320 tys. + 180 tys. + 80 tys. + 20 tys. = 600 tys. zł

Rodzina ma jednocześnie:

• 60 tys. zł dostępnych oszczędności,
• 40 tys. zł ochrony z ubezpieczenia grupowego.

Po ich odjęciu otrzymujemy:

600 tys. – 60 tys. – 40 tys. = 500 tys. zł

W tym przykładzie suma ubezpieczenia na poziomie około 500 tys. zł ma konkretne uzasadnienie. Nie została wybrana dlatego, że dobrze wygląda w ofercie, ale dlatego, że odpowiada przewidywanym potrzebom rodziny.

To tylko przykład. W rzeczywistej kalkulacji okres zabezpieczenia, koszty dzieci i dostępne środki mogą wyglądać zupełnie inaczej.

Czy roczne wynagrodzenie wystarczy do wyliczenia sumy?

Czasem można spotkać zasadę mówiącą, że suma ubezpieczenia powinna wynosić kilka lub kilkanaście rocznych pensji. Taki przelicznik może być punktem kontrolnym, ale nie powinien zastępować indywidualnych obliczeń.

Dwie osoby zarabiające tyle samo mogą mieć zupełnie inne potrzeby.

Jedna może nie mieć dzieci ani kredytu i posiadać wysokie oszczędności. Druga może samodzielnie utrzymywać rodzinę, spłacać mieszkanie i finansować leczenie bliskiej osoby. Ich dochód jest podobny, ale potrzebna ochrona będzie zupełnie inna.

Dlatego lepiej liczyć konkretne zobowiązania i potrzeby niż opierać się wyłącznie na wielokrotności wynagrodzenia.

Jaka suma dla osoby bez dzieci i kredytu?

Osoba bez zobowiązań i bliskich zależnych finansowo może potrzebować niższej sumy na wypadek śmierci. W takim przypadku warto przede wszystkim ustalić, kogo i przed jakim kosztem polisa ma chronić.

Może chodzić o:

• zabezpieczenie partnera,
• pomoc rodzicom,
• pokrycie kosztów pogrzebu,
• spłatę mniejszych zobowiązań,
• pozostawienie określonego kapitału wskazanej osobie.

Jeżeli nikt nie jest zależny od dochodu ubezpieczonego, większe znaczenie niż wysoka suma na wypadek śmierci mogą mieć rozszerzenia dotyczące poważnego zachorowania, trwałej niezdolności do pracy albo utraty samodzielności.

To zdarzenia, w których osoba ubezpieczona nadal żyje, ale może potrzebować pieniędzy na leczenie, rehabilitację i bieżące utrzymanie.

Czy ubezpieczenie grupowe z pracy wystarczy?

Polisa grupowa może być dobrym uzupełnieniem ochrony, ale nie zawsze powinna być jej jedynym elementem.

Warto sprawdzić:

• podstawową sumę na wypadek śmierci,
• świadczenie w przypadku śmierci z przyczyn naturalnych,
• dodatkowe świadczenia po wypadku,
• możliwość utrzymania ochrony po zmianie pracy,
• zakres wyłączeń i karencji,
• czy suma odpowiada aktualnym zobowiązaniom rodziny.

W ubezpieczeniu grupowym może znajdować się wiele świadczeń, ale podstawowa suma na życie bywa stosunkowo niewielka. Lista dodatków nie powinna odwracać uwagi od pytania, ile pieniędzy otrzymają bliscy w najważniejszym scenariuszu.

Szerzej opisaliśmy to w artykule: Ubezpieczenie grupowe na życie z pracy – kiedy nie wystarcza i co warto kupić prywatnie.

Suma stała czy malejąca?

Suma stała pozostaje na tym samym poziomie przez cały okres ochrony. Jeżeli polisa została zawarta na 500 tys. zł, taka suma obowiązuje zarówno na początku, jak i pod koniec umowy, z uwzględnieniem jej warunków.

Suma malejąca stopniowo się obniża. Takie rozwiązanie może być stosowane przy zabezpieczeniu kredytu, którego saldo również z czasem spada.

Wariant malejący może być odpowiedni, jeśli jedynym celem jest spłata zobowiązania. Jeśli polisa ma jednocześnie zabezpieczyć rodzinę, dzieci i utracony dochód, sama malejąca suma może okazać się zbyt wąska.

Możliwe jest też rozdzielenie ochrony. Jedna część może odpowiadać malejącemu zadłużeniu, a druga zapewniać rodzinie stały kapitał niezależny od salda kredytu.

Co zrobić, gdy potrzebna suma oznacza zbyt wysoką składkę?

Jeśli po obliczeniu potrzeb okazuje się, że składka jest zbyt wysoka, nie trzeba od razu rezygnować z polisy albo mocno obniżać sumy.

Można sprawdzić:

• oferty innych towarzystw,
• krótszy okres ochrony odpowiadający najbardziej wymagającemu etapowi życia,
• ograniczenie mniej potrzebnych dodatków,
• osobne ubezpieczenie kredytu i dochodu rodziny,
• inną konstrukcję sumy stałej i malejącej,
• podział ochrony między małżonków,
• zmianę częstotliwości opłacania składki.

Czasem polisa zawierająca wiele drobnych świadczeń jest droższa, mimo że podstawowa suma na życie pozostaje niska. W takiej sytuacji lepiej zastanowić się, które ryzyko jest naprawdę najważniejsze.

Nie należy też ukrywać informacji o zdrowiu, pracy lub sposobie spędzania czasu w celu uzyskania niższej składki. Odpowiedzi udzielane przy zawieraniu umowy powinny być zgodne z prawdą i kompletne.

Kiedy trzeba ponownie przeliczyć sumę ubezpieczenia?

Polisa zawarta kilka lat temu może już nie odpowiadać obecnej sytuacji.

Sumę warto ponownie sprawdzić po:

• narodzinach dziecka,
• zakupie mieszkania lub domu,
• zaciągnięciu albo spłacie większego kredytu,
• ślubie lub rozwodzie,
• zmianie wysokości dochodów,
• rozpoczęciu działalności gospodarczej,
• utracie ubezpieczenia grupowego,
• znaczącym wzroście kosztów utrzymania,
• zgromadzeniu większych oszczędności.

Zmiany nie zawsze oznaczają konieczność podwyższenia sumy. Wraz ze spłatą zobowiązań, usamodzielnianiem się dzieci i wzrostem oszczędności zapotrzebowanie na ochronę może stopniowo maleć.

Ważne, aby polisa była okresowo sprawdzana, zamiast pozostawać przez kilkanaście lat w niezmienionej formie.

Najczęstsze błędy przy wyborze sumy ubezpieczenia

Pierwszy błąd to wybieranie sumy wyłącznie według wysokości składki.

Drugi to zabezpieczenie samego kredytu bez uwzględnienia kosztów życia rodziny.

Trzeci to ubezpieczenie tylko osoby osiągającej wyższy dochód i pominięcie wartości pracy wykonywanej przez drugiego rodzica.

Czwarty to uznanie polisy grupowej za wystarczającą bez sprawdzenia podstawowej sumy świadczenia.

Piąty to odejmowanie od potrzebnej kwoty całego posiadanego majątku, nawet jeśli rodzina nie będzie mogła lub nie będzie chciała go sprzedać.

Szósty to brak aktualizacji polisy po zmianie sytuacji rodzinnej albo finansowej.

Jak dobrać sumę ubezpieczenia na życie?

Najpierw trzeba określić, jaki problem mają rozwiązać pieniądze z polisy. Czy powinny tylko spłacić kredyt? Czy mają również zapewnić rodzinie kilka lat spokojnego funkcjonowania? Czy część środków ma zostać przeznaczona na dzieci? Kto obecnie zależy od dochodu ubezpieczonego?

Dopiero po odpowiedzi na te pytania warto porównywać konkretne warianty.

Przy wyborze ubezpieczenia na życie i zdrowie dobrze jest sprawdzić nie tylko składkę, ale także podstawową sumę ubezpieczenia, czas ochrony, sposób działania dodatkowych świadczeń, karencje, wyłączenia oraz zasady wskazania osób uposażonych.

Odpowiednia suma nie musi być najwyższa z dostępnych. Powinna być wystarczająca do realizacji celu, dla którego zawierana jest polisa.

• 
  Zimowe NNW dla aktywnych: narty, snowboard, łyżwy – kiedy standard „gaśnie”, a jakie rozszerzenie dobrać (Polska + wyjazdy)
• 
  Zderzenie z sarną lub dzikiem zimą – co zrobić i skąd wziąć odszkodowanie
• 
  Zaniżone odszkodowanie z OC sprawcy – co zrobić, gdy wycena jest za niska
• 
  Zalanie mieszkania podczas remontu – kto płaci za szkody i z jakiej polisy można je pokryć?
• 
  Wycieczki szkolne i zielone szkoły: NNW vs polisa turystyczna – co działa w praktyce?
• 
  Ubezpieczenie roweru, e-bike’a i hulajnogi elektrycznej – co chroni sprzęt, a co chroni Ciebie?

Podsumowanie

Suma ubezpieczenia na życie powinna wynikać z realnych zobowiązań i potrzeb rodziny. Najprostsza kalkulacja obejmuje kredyty, brakujący dochód, potrzeby dzieci i koszty jednorazowe, pomniejszone o dostępne oszczędności oraz działające już zabezpieczenia.

Nie warto wybierać przypadkowej kwoty tylko dlatego, że składka mieści się w budżecie. Najpierw trzeba ustalić potrzebny poziom ochrony, a następnie znaleźć konstrukcję polisy, którą można utrzymać przez cały planowany okres.